Hiệu sách và cửa hàng văn phòng phẩm ở Thượng Hải: chỗ kín đáo nhất, và cũng đáng ngồi lâu nhất

Hiệu sách và cửa hàng văn phòng phẩm là kiểu chỗ kín đáo nhất ở Thượng Hải. Không ai đưa chúng vào lịch trình, thông tin du lịch hầu như cũng không nhắc tới; nhưng người vốn hay ghé hiệu sách, hay mua giấy bút, có thể tiêu ở đây nhiều giờ hơn ở phần lớn điểm tham quan. Chúng còn hai cái lợi thực dụng: dùng được cho ngày mưa, và dùng được cho ngày đầu tiên sau khi hạ cánh, khi đồng hồ sinh học chưa ổn định. Có chỗ ngồi, có đèn, và không phải đặt trước.

Vì sao chuyện này đáng một bài riêng

Hiệu sách ở Thượng Hải có nhiều tầng lớp: hiệu sách tổng hợp vài tầng, bày theo từng mảng; cửa hàng độc lập nhỏ chỉ có vài trăm tựa; hiệu sách nằm trong bảo tàng nghệ thuật. Văn phòng phẩm thì trực tiếp hơn: văn phòng phẩm Trung Quốc đáng đồng tiền, một cửa hàng bình thường mua được cùng lúc bút lông, mực, giấy tuyên, con dấu và sổ vở giấy hiện đại.

Du khách thường không được kể điều này, vì thông tin du lịch nghiêng về điểm tham quan và nhà hàng. Hiệu sách không phải điểm tham quan, không bán vé, cũng khó chụp thành ảnh có sức thuyết phục. Kết quả là nó không có mặt trong lịch trình, trong khi nó lại đúng là chỗ hợp nhất cho một ngày mưa hay sau một chuyến bay dài.

Hiệu sách, chia theo việc chúng để làm gì

Hiệu sách tổng hợp nhiều tầng. Vài tầng, chia theo mảng: văn học, lịch sử, khoa học xã hội, đời sống, sách thiếu nhi, nghệ thuật, sách học tập. Giống một “thành phố sách” trong nhà: xem trọn một mảng trong một lượt, và cũng tìm được những cuốn mà cửa hàng nhỏ không nhập. Cái giá phải trả là đông người, tuyển sách nghiêng về đại chúng, sách bán chạy và sách luyện thi chiếm diện tích lớn. Có đáng ở lâu hay không thì tùy vào việc kệ sách được chia nhỏ đến mức nào.

Hiệu sách độc lập và cửa hàng có người tuyển sách. Diện tích nhỏ, ít sách, nhưng cuốn nào cũng có người chọn; giá trị không nằm ở chỗ đầy đủ, mà ở chỗ đã có người xem hộ bạn. Thường kèm quán cà phê, tuyển sách nghiêng về văn học, nghệ thuật và xuất bản độc lập. Có tìm được cuốn vừa ý hay không thì tùy mối quan tâm của bạn có trùng với chủ tiệm hay không.

Hiệu sách trong bảo tàng và phòng tranh. Tuyển sách đi theo bộ sưu tập và triển lãm đang mở: tuyển tập chuyên đề, sách tác phẩm của nghệ sĩ, kiến trúc và thiết kế, sách thiếu nhi. Đây là loại bị đánh giá thấp nhất trong cả thành phố: yên tĩnh, liên quan trực tiếp đến triển lãm bạn vừa xem, tức là xem lại nội dung lần thứ hai.

Sạp sách cũ và sách bản cũ. Hiệu sách cũ, sạp sách trong chợ đồ cũ, hội chợ sách mở tạm thời: bán sách bản cũ, tạp chí cũ, bản đồ cũ, bưu thiếp cũ và truyện tranh liên hoàn. Hợp để lật xem, không hợp để đi tìm một mục tiêu rõ ràng; tình trạng sách và thật giả thì tự bạn xem, giá thì có thể trả.

Khu sách ngoại văn và khu sách nghệ thuật trong các cửa hàng lớn. Hiệu sách lớn thường dành một tầng hoặc một góc cho sách ngoại văn, một mảng khác cho nghệ thuật và thiết kế; hai mảng này mới là chỗ bám chân thật sự của người không đọc tiếng Trung. Khu sách nghệ thuật chủ yếu là sách tranh, rào cản ngôn ngữ thấp; khu ngoại văn chủ yếu là sách tiếng Anh, chủng loại hạn chế.

Hiệu sách ngồi làm việc được. Một phần hiệu sách có khu cà phê, bàn dài, ổ cắm điện và mạng, thực tế đóng vai một không gian làm việc yên tĩnh. Mang laptop ngồi hai tiếng là chuyện bình thường, mua một ly nước là đủ.

Về ngôn ngữ, phần phải nói cho rõ

Tuyệt đại đa số sách trong hiệu sách Thượng Hải là tiếng Trung. Khu ngoại văn có thật, nhưng thường chỉ là một góc của một tầng, hoặc một hai kệ sách; chủng loại sách tiếng Anh không nhiều.

Nên với người không đọc tiếng Trung, giá trị của hiệu sách một nửa nằm ở sách, một nửa ở không gian và thiết kế: kệ sách làm thế nào, ánh sáng rọi ra sao, người đi trong phòng theo lối nào, một cuốn sách được bày ra sao. Vài hiệu sách hay nhất ở Thượng Hải tự thân đã là tác phẩm thiết kế nội thất, đáng vào đi một vòng, kể cả khi không mua gì.

Những nhóm thực sự mua được thì có hạn:

• Nghệ thuật, thiết kế, nhiếp ảnh, kiến trúc. Sách tranh và tuyển tập tác phẩm chủ yếu là hình, ít chữ, chỉ cần lật xem, đây là lựa chọn chắc ăn nhất.
• Sách tranh thiếu nhi. Sách thiếu nhi tiếng Trung có trình độ mỹ thuật không thấp, chữ ít, nhìn hình là hiểu.
• Kệ tiểu thuyết dịch. Văn học thế giới bản dịch tiếng Trung, cách trình bày thường cầu kỳ hơn bản gốc tiếng Anh.
• Bưu thiếp, sổ tay, poster và đồ thiết kế. Không phải sách, nhưng cùng một kiểu mua, và cũng dễ mang nhất.

Các nhóm còn lại — tiểu thuyết tiếng Trung, lịch sử, khoa học xã hội — trừ khi bạn đọc được tiếng Trung, mua về chỉ là thêm nặng.

Văn phòng phẩm: nửa đáng giới thiệu hơn

Hiệu sách đáng xem. Cửa hàng văn phòng phẩm đáng mua.

Văn phòng phẩm Trung Quốc đáng đồng tiền: cùng một quyển vở, cây bút, tờ giấy, giá thường thấp hơn ở phần lớn thành phố châu Âu và Bắc Mỹ, mà chất lượng không kém. Một cửa hàng tốt cũng là cửa hàng đồ thư pháp và hội họa: bút lông, mực (mực nước và mực thỏi), giấy tuyên và giấy luyện viết, nghiên, đá khắc dấu và dao khắc, hộp mực dấu, cùng sổ tay, băng dính, bút máy và mực màu.

Một điểm đáng nói riêng: văn phòng tứ bảo (bút, mực, giấy, nghiên) mua được ngay ở cửa hàng văn phòng phẩm và cửa hàng đồ thư pháp bình thường, không nhất thiết phải ra cửa hàng quà du lịch. Cửa hàng “văn hóa” ở khu du lịch cũng bán, nhưng giá cao hơn một bậc, ít lựa chọn, phần lớn là hộp quà bộ. Người thật sự viết và vẽ thì đến cửa hàng bình thường: chọn bút theo cây, mua giấy theo bó, chọn mực theo thỏi.

Xem theo từng nhóm:

• Bút. Phân theo độ đàn hồi, độ dài lông và ngọn bút. Lần đầu không cần mua đắt, một cây kiêm hào loại trung dùng được một thời gian.
• Mực. Mực nước đóng chai, mở nắp là dùng; mực thỏi phải mài, nhưng bền, dễ mang, hợp để tặng.
• Giấy. Giấy tuyên phân theo loại sống và loại chín, bán theo bó; giấy luyện viết rẻ và nhiều. Giấy là thứ dễ mang nhất, và cũng khó mua sai nhất.
• Đá khắc dấu. Phân theo loại đá, kích cỡ và chất đá; đá không đắt, còn tiền khắc chữ là khoản riêng.
• Khắc chữ. Trong tiệm hoặc gần đó thường có thợ khắc ngay tại chỗ, phải chờ, không gấp được. Nghĩ trước muốn khắc nội dung gì, viết tên cho rõ, tốt nhất viết ra giấy rồi đưa.
• Đồ giấy hiện đại. Sổ tay, sổ kế hoạch, băng dính, bút máy, mực màu — nhóm dễ mang hơn.

Cửa hàng đồ mỹ thuật là phần nối dài của mạch này. Thượng Hải có cửa hàng đồ mỹ thuật đúng nghĩa, không phải hai giá hàng gắn thêm vào cửa hàng văn phòng phẩm: toan, màu vẽ, cọ, dụng cụ làm tranh khắc, giấy vẽ, vật liệu đóng khung. Không vẽ cũng đáng vào một lần: xem chính đồ nghề, rồi mua một hai thứ rẻ, không chiếm chỗ.

Thứ đáng mua, và mang đi được

• Giấy. Cả bó thì nặng; một xấp nhỏ giấy luyện viết hoặc vài tờ giấy tốt là thực tế nhất.
• Sổ tay. Loại đóng chỉ, bìa mềm, giấy tốt; nhẹ, không sợ bị đè.
• Bút lông và mực. Phải giữ cho phần ngọn bút, phần lớn bút có nắp sẵn; mực thỏi dễ mang hơn mực nước rất nhiều.
• Con dấu, và con dấu đã khắc xong. Nhỏ, nhẹ, không trùng với ai, là thứ giống một món chỉ có thể đến từ Thượng Hải nhất.
• Bưu thiếp và ảnh in cũ. Rẻ, phẳng, không chiếm chỗ.
• Mực nước là rủi ro khi đóng gói. Chai thủy tinh, chất lỏng, dễ rò, sợ bị đè. Nếu mang thì bọc nhiều lớp, để trong hành lý ký gửi, đừng để cạnh quần áo màu nhạt và sách. Phần lớn người ta cuối cùng chọn mực thỏi.

Xếp đặt thực tế, hải quan, và ai nên bỏ qua

Hiệu sách là một chỗ chính đáng để ở một tiếng mà không mua gì. Phần lớn hiệu sách lớn không yêu cầu phải mua, ngồi xuống đọc sách là việc bình thường; cửa hàng có khu cà phê thì mua một ly là đủ. Cà phê ở vài hiệu sách ngồi được cả buổi chiều.

Một túi sách rất nặng. Ngày mua sách đừng xếp một chặng đi bộ dài; mua xong thì ghé khách sạn để đồ trước, hoặc để việc mua sách vào ngày cuối. Giờ mở cửa mỗi nơi một khác và còn thay đổi, hãy xác nhận theo kênh của cửa hàng trước khi đi; bài này không đưa giờ, cũng không nêu tên cửa hàng.

Về hải quan có hai chuyện. Bất cứ thứ gì có lưỡi, kể cả dao khắc và dụng cụ điêu khắc, đều là vấn đề của hành lý xách tay, và phải để trong hành lý ký gửi. Đá khắc dấu, giấy, gỗ, tre và hoa khô thuộc nhóm nguyên liệu thực vật và khoáng vật, có thể bị yêu cầu khai báo hoặc kiểm tra; quy định cụ thể do nước đến quyết định, mỗi nước một khác, bài này không đưa bất kỳ số lượng hay hạn mức nào, hãy tra hướng dẫn chính thức của hải quan hoặc cơ quan nông nghiệp nước đến trước khi lên đường.

Ai phù hợp: người thích sách, giấy, viết và vẽ; người gặp một ngày mưa mà không biết đi đâu; người muốn mua một món rẻ, nhẹ, khó mua quá tay; người dẫn trẻ đi tìm sách tranh.

Ai có thể bỏ qua: người có lịch trình kín, chỉ di chuyển giữa các điểm tham quan; người đi tìm “quà lưu niệm đặc trưng Thượng Hải”, loại cửa hàng này không bán mấy thứ đó; người mong một hiệu sách lớn toàn tiếng Anh.

Cuối cùng là phần thất vọng. Hiệu sách đẹp mà không có gì đáng mua có thật: không gian đã được giải quyết, ánh sáng rất khéo, cà phê được chăm chút hơn sách, còn sách thì tuyển tầm thường. Cửa hàng “văn hóa” trên phố du khách là kiểu thứ hai: cùng một món xuất hiện ở mọi cửa hàng, giá cao hơn cửa hàng bình thường khá nhiều, bao bì đắt hơn nội dung. Kiểu thứ ba đáng nhớ hơn: giấy tốt nhất thường ở cửa hàng trông kém bắt mắt nhất, mặt tiền bình thường, đèn trắng, hàng chất tới trần, chủ tiệm không biết gì về thiết kế nhưng biết mọi thứ về giấy.